Onnagata na popularnej scenie

Gdzie narodziła się ta rola

Kabuki powstało na początku XVII wieku, a wiele wczesnych trup było całkowicie żeńskich, przy czym kobiety grały mężczyzn, gdy było to potrzebne. W 1629 roku zakazano kobietom występów w kabuki i normą stały się obsady wyłącznie męskie. Aktorów specjalizujących się w rolach kobiecych nazywano onnagata — dosłownie rola kobieca — lub oyama. Późniejsze zakazy próbowały kontrolować także tę rolę, ale przetrwała i stała się jedną z definiujących sztuk kabuki, z własnym treningiem, makijażem i manierami.

Czego wymaga trening

Wikipedia opisuje techniki, które onnagata musi opanować przez lata: pełne wdzięku poruszanie się po scenie w sandałach geta, łagodniejszą postawę z obniżonymi ramionami i ugiętymi kolanami oraz falset, używany przez cały występ. Falset nie ma na celu dokładnego naśladowania kobiecego głosu; sugeruje kobiecość poprzez intonację. W rewii tanecznej głos ma mniejsze znaczenie, a pracę wykonuje ciało: rękawy, dłonie, przechylenie głowy.

Po erze Meiji

W erze Meiji zniesiono zakaz występów kobiet i kobiety zaczęły pojawiać się w kabuki w rolach onnagata, choć pozostało to rzadkością: standardem pozostał mężczyzna-aktor wyszkolony w artystycznie kobiecej stylistyce. Gdy pod koniec XIX wieku film dotarł do Japonii, oyama grali także kobiety na ekranie aż do wczesnych lat dwudziestych XX wieku, kiedy to wraz z filmami realistycznymi w modę weszły aktorki, a w 1922 roku oyama zorganizowali protest w studiu Nikkatsu przeciwko utracie pracy. We współczesnym kabuki onnagata to odrębna rola teatralna z własnym treningiem.

Onnagata w taishū engeki

W przeciwieństwie do kabuki, taishū engeki wystawia performerów obu płci. Mimo to młodzi mężczyźni często wcielają się w role kobiece, podczas gdy kobiety rzadko grają mężczyzn. W tanecznej części występu każdy aktor tańczy solo, a numer onnagata w jasnym kimonie, w świetle reflektora i w oparach scenicznej mgły, ukazuje tę formę w jej najbardziej teatralnym wydaniu. Wikipedia zauważa, że forma ta wiele dzieli z żeńską rewą Takarazuka Revue oraz z męską tradycją kabuki.

Makijaż i wygląd

Kostiumy i makijaż w taishū engeki są blisko spokrewnione z kabuki: porcelanowo biała twarz, jaskrawo czerwone usta oraz mocno podkreślone oczy i brwi, dążące do nierealnej, stylizowanej urody rather niż realizmu. Kostiumy mają przyciągać wzrok. W małym teatrze siedzisz wystarczająco blisko, by dostrzec szczegóły, co jest częścią uroku tej formy.

Na co zwracać uwagę

Oglądanie tańca z tymi wskazówkami w pamięci zamienia ładny numer w popis umiejętności i pozwala łatwiej dostrzec, dlaczego właśnie ci performerzy wywołują najgłośniejsze okrzyki.

• Jak poruszają się rękawy przy każdym obrocie
• Chód: ugięte kolana, obniżone ramiona, drobne kroki
• Twarz: nieruchoma pod białym makijażem
• Wskazówka: gdy fani podchodzą, tancerz klęka na skraju sceny, by przyjąć ich hołdy

Oglądanie bez słów

Dla odwiedzającego, który nie zna japońskiego, taniec onnagata to najłatwiejsza do rozkoszowania się część występu taishū engeki. Nie ma dialogu, którego trzeba śledzić — tylko muzyka, ruch i kostium, a tancerz jest sam na scenie. Pozwól pieśni cię ogarnąć, obserwuj dłonie i rękawy i zauważ, jak reaguje publiczność: bywalcy znają tych performerów doskonale, a ich napiwki, listy i bukiety zdradzają, kto jest ulubieńcem trupy. Jeśli rezerwujesz opcję z przewodnikiem, zapytaj personel podczas odprawy, na co zwracać uwagę.

Tradycja, która podróżuje

Wpływy onnagata sięgają znacznie dalej niż teatr. Wikipedia odnotowuje je w scenie visual kei japońskiego rocka oraz w międzynarodowym performansie drag, a japoński film z 2025 roku o dwóch rywalizujących onnagata stał się najwyżej zarabiającym japońskim filmem aktorskim. W Asakusa zobaczysz tę tradycję w jej najpopularniejszej formie, wykonywanej przez wędrujące rodziny dla lokalnej publiczności — tak blisko, że usłyszysz szelest jedwabiu.